DON HORTON, người sáng lập tập đoàn xây dựng nhà lớn nhất nước Mỹ, chưa bao giờ nghĩ rằng mình sẽ phải từ bỏ công việc kinh doanh ở Texas. Cho đến gần đây, ông không thể xây nhà ở trạng thái đủ nhanh. Hiện công ty của ông đang hạn chế bán hàng do toàn ngành thiếu lao động và vật liệu xây dựng như gỗ xây dựng chậm và chi phí tăng cao.
Sự kết hợp của những hạn chế này và nhu cầu về nhà ở tăng cao đã dẫn đến sự gia tăng đáng kinh ngạc của giá nhà. Theo số liệu được công bố vào ngày 31 tháng 8, chỉ số giá nhà quốc gia Case-Shiller trong tháng 6 cao hơn 18,6% so với một năm trước đó – mức tăng kỷ lục thứ ba trong nhiều tháng (xem biểu đồ). Nhưng mặc dù tình trạng thiếu nguyên liệu dự kiến sẽ giảm bớt trong năm tới, nhưng lao động có tay nghề cao sẽ khó kiếm hơn.
Khi covid-19 lan rộng và các quốc gia bị đóng cửa, lực lượng lao động xây dựng đã bị ảnh hưởng lớn. Ở Mỹ, tỷ lệ này giảm gần 15% vào năm 2020, xóa sổ 4 năm tăng thêm việc làm. Nhưng nó vẫn chưa thể phục hồi hoàn toàn, ngay cả khi nhu cầu về nhà ở đã tăng cao bởi lãi suất thấp và sự nhiệt tình dành cho những ngôi nhà lớn hơn. Khoảng 88% nhà thầu Mỹ nói rằng họ đang gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nhân công, khiến gần 300.000 vị trí bị bỏ trống. Đã giảm tốc vào năm 2020, tăng trưởng tiền lương hiện đang tăng lên. Nước Anh có nhiều vị trí tuyển dụng nhất trong hai thập kỷ, với 2/3 công ty xây dựng gặp khó khăn trong việc thuê thợ nề và thợ mộc. Một nửa trong số các công ty xây dựng của Pháp cho biết họ đang gặp khó khăn trong việc tuyển dụng, khiến đây là lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề nhất của đất nước và 1/5 các công ty xây dựng và xây dựng dân dụng của Đức cho biết họ thiếu lao động có tay nghề cao.
Các cuộc đấu tranh tuyển dụng của ngành này một phần phản ánh tình trạng thiếu lao động ngày càng lớn ảnh hưởng đến phần lớn thế giới giàu có. Cũng như trong các lĩnh vực khác, nỗi sợ hãi về vi rút và khả năng mất quyền lợi và tiết kiệm có thể giải thích tại sao những người thất nghiệp chậm quay trở lại làm việc. Hạn chế đi lại qua biên giới quốc gia và tỉnh để kiềm chế đại dịch đã ảnh hưởng đến lĩnh vực xây dựng vốn phụ thuộc nhiều vào người di cư, đặc biệt khó khăn. (Điều này rõ ràng nhất là ở Trung Quốc và Ấn Độ, nơi người di cư lần lượt chiếm 4/5 và 1/3 số công nhân xây dựng).
Các yếu tố lâu đời cũng là nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu lao động xây dựng. Các công ty xây dựng nhà đã phải vật lộn để duy trì một lực lượng lao động ổn định kể từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-09. Điều đó một phần phản ánh những thay đổi sâu sắc hơn đối với luật nhập cư, vốn đã tạo ra một dòng lao động ổn định một thời. Chẳng hạn, dòng người lao động nước ngoài vào Mỹ đã suy giảm kể từ khi Tổng thống Donald Trump đưa ra chính sách chống nhập cư. Chỉ có hơn 44.000 lao động sinh ra ở nước ngoài tham gia vào ngành xây dựng trong năm 2017, giảm mạnh so với gần 70.000 của năm trước. Tương tự như vậy, Anh đã mất 42% công nhân xây dựng ở châu Âu, theo Văn phòng Thống kê Quốc gia, kể từ khi nước này bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu, báo hiệu chấm dứt sự di chuyển tự do của người di cư từ EU vào nước này.
Tình trạng thiếu kỹ năng cũng tăng lên do lực lượng lao động đang già đi. Khoảng 41% công nhân xây dựng ở Mỹ dự kiến sẽ nghỉ hưu trong vòng một thập kỷ tới. 1/5 công nhân Anh ở độ tuổi trên 55. Trong khi đó, những nhà tuyển dụng đang tìm kiếm tài năng lại tìm được những lựa chọn mỏng manh. Những học sinh tốt nghiệp phổ thông thuộc mọi mức thu nhập đều tránh công việc xây dựng, cho rằng chúng bẩn thỉu, nguy hiểm và khó khăn. Ít hơn 1/10 thanh niên ở Anh muốn theo nghề xây dựng, tránh xa các công việc cổ cồn trắng trong các lĩnh vực như kỹ thuật, khảo sát số lượng và quy hoạch thị trấn.
Tự động hóa có thể là một cách để ngăn chặn tình trạng thiếu nhân công. Nhưng ngành công nghiệp này đã chậm chạp trong việc đón nhận nó. Khoảng một nửa số doanh nghiệp xây dựng sử dụng robot, so với 84% công ty ô tô và 79% công ty sản xuất.
Trong khi đó, tình trạng thiếu hụt dường như chỉ ngày càng gia tăng. Nhu cầu đối với người lao động có vẻ sẽ tăng hơn nữa, vì các chính phủ hứa hẹn sẽ xây thêm nhà và giúp chuẩn bị sẵn sàng nguồn cung hiện có cho khí hậu thay đổi. Anh đã yêu cầu thêm 217.000 lao động vào năm 2025 để đáp ứng mục tiêu 300.000 ngôi nhà mới mỗi năm của chính phủ. Thậm chí, sẽ cần nhiều kỹ năng hơn để trang bị thêm 29 triệu ngôi nhà hiện có để đáp ứng mục tiêu không khí carbon ròng của đất nước vào năm 2050. Các kế hoạch chi tiêu cho cơ sở hạ tầng của các chính phủ ở Mỹ và châu Âu có thể thu hút người lao động và để lại ít hơn để xây nhà. Tuyển dụng, trì hoãn xây dựng, đau đầu của các ông chủ – tất cả đều có thể trôi qua mái nhà. ■
