Sự sụp đổ (của Evergrande) là phép thử đối với cam kết của Tập Cận Bình trong việc định hình lại nền kinh tế.
Các cơ quan quản lý tài chính của Trung Quốc đang mài giũa một kỹ năng mới: “vỡ nợ theo nguyên tắc thị trường” – hay rời thị trường có trật tự và tái cấu trúc lành mạnh cho các công ty đang gặp khó khăn. Thuật ngữ này đã xuất hiện trong các tài liệu của chính phủ và các phương tiện truyền thông địa phương vào cuối năm nay khi các nhà quản lý trở nên thành thạo trong việc quản lý các khoản nợ lớn hơn, thường xuyên hơn và rất phức tạp. Họ đã có một số thành công. Evergrande, một công ty phát triển bất động sản khổng lồ của Trung Quốc đang trên bờ vực sụp đổ, đang chứng tỏ mình là trường hợp đặc biệt.
Evergrande, công ty bất động sản mắc nợ nhiều nhất thế giới với khoản nợ 300 tỷ đô la, dự kiến sẽ mất khả năng thanh toán vào ngày 23/9 đối với cả khoản nợ lãi suất tính bằng đồng nhân dân tệ và cả đồng đô la. Khác xa với một quy trình được quản lý tốt, khó khăn của Evergrande đang làm chao đảo các thị trường trên toàn cầu và kéo theo các công ty bất động sản yếu kém khác. Các chỉ số chính ở châu Âu và châu Mỹ giảm vào ngày 20/9 khi tình hình của Evergrande có vẻ xấu đi. Lợi tức trái phiếu của một số nhà phát triển Trung Quốc đang gặp khó khăn đã tăng vọt.
Cổ phiếu giao dịch tại Hồng Kông của một tập đoàn lớn có trụ sở tại Thượng Hải, Sinic Holdings, đã giảm gần 90% vào ngày 20/9 do lo ngại rằng tập đoàn này cũng sẽ không trả được trái phiếu đến hạn vào tháng 10. R&F Properties, một tập đoàn mắc nợ cao khác, cho biết họ sẽ huy động được tới 2,5 tỷ USD bằng cách vay tiền mặt từ các giám đốc điều hành công ty và bán một dự án bất động sản. Một số tổ chức tài chính có mức độ tiếp xúc cao với lĩnh vực bất động sản đã bị giảm giá trị thị trường. Giá quặng sắt giảm xuống dưới 100 USD/tấn vào ngày 20/9 lần đầu tiên trong năm do lo ngại rằng các công ty xây dựng nhà ở Trung Quốc sẽ xây dựng ít tài sản hơn.
Việc bắt buộc của các nhà phát triển bất động sản điều chỉnh nợ về mưc hợp lý không phải là một sự kiện cá biệt mà là một trong nhiều chiến dịch mà Tập Cận Bình, chủ tịch Trung Quốc, đang sử dụng để tái thiết đất nước. Một cuộc đàn áp sâu rộng đối với các công ty công nghệ internet đã xóa sổ hơn 1 triệu đô la giá trị cổ đông kể từ đầu năm nay. Một số công ty Trung Quốc niêm yết tại New York đã chứng kiến toàn bộ mô hình kinh doanh của họ bị phá hủy. Những thay đổi này, cùng với mục tiêu cải thiện khả năng chi trả nhà ở và loại bỏ thị trường bất động sản đầu cơ, đã được ông Tập gói gọn trong cụm từ “thịnh vượng chung”. Sean Darby của Jefferies, một ngân hàng đầu tư, cho biết: “Một sự thay đổi chế độ đang xảy ra trong bối cảnh thị trường chưa được hiểu đầy đủ về sự thay đổi cơ bản to lớn đối với cấu trúc của nền kinh tế,” Sean Darby tại ngân hàng đầu tư Jefferies chia sẻ.
Các nhà phân tích và những người bán khống đã dự đoán về cái chết của Evergrande trong nhiều năm. Chủ tịch của nó, ông Hứa Gia Ân, người thành lập công ty vào năm 1996, đã bỏ ra 1 tỷ đô la tiền túi của mình vào năm 2018 để đáp ứng nhu cầu thiếu hụt đối với trái phiếu Evergrande với lợi tức 13%. Công ty đã dựa vào các khoản nợ ngắn hạn ngày càng tăng, thường với chi phí ngày càng cao, để tài trợ cho một mô hình kinh doanh dựa vào vay tiền để phát triển bất động sản và bán chúng nhiều năm trước khi hoàn thành để tạo tiền từ tiền gửi của người mua.
Khi các cơ quan quản lý của chính phủ trung ương đẩy mạnh chiến dịch chống lại đòn bẩy vào tháng 8 năm ngoái, những vết nứt lớn đầu tiên bắt đầu xuất hiện trong hoạt động kinh doanh của họ. Các nhà chức trách đã hạn chế khả năng tiếp tục tích lũy nợ của các chủ đầu tư, giới hạn tỷ lệ nợ phải trả trên tài sản dưới 70%, tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu dưới 100% và quy định mức tiền mặt ít nhất tương đương với ngắn hạn món nợ. Chính sách đã thay đổi bản chất của doanh nghiệp. Không thể tiếp tục kéo dài các khoản nợ của mình, Evergrande và một số công ty yếu kém khác đã giảm giá nhà và tạm dừng các dự án để bảo toàn tiền mặt. Evergrande được cho là đang giảm tải các dự án nhà ở nhằm cố gắng tạo ra lượng tiền mặt vừa đủ để thanh toán cho các nhà cung cấp. Một nhà đầu tư cho biết nó cũng đang bán bớt đất của mình với mức chiết khấu 70%. UBS, một ngân hàng Thụy Sĩ, đã xác định được 10 tập đoàn bất động sản khác của Trung Quốc với 1,86 triệu nhân dân tệ (tương đương 290 tỷ USD) trong hợp đồng mua bán cũng đang ở những vị trí rủi ro tương tự.
Tình trạng hỗn loạn sẽ lan rộng đến đâu? Sự biến động dẫn đến vụ vỡ nợ dự kiến vào ngày 23/9 đã cho các nhà đầu tư nếm trải những rủi ro phát sinh từ chiến dịch giảm nợ của Trung Quốc. Tuy nhiên, nhiều nhà phân tích vẫn tin rằng sự lây lan nghiêm trọng có thể được gói gọn trong các nhóm có mối liên hệ với Evergrande và các nhà phát triển bất động sản yếu kém khác.
Bắt đầu với các ngân hàng, lĩnh vực quan tâm chính của các nhà quản lý. Lĩnh vực ngân hàng của Trung Quốc đã cho các nhà phát triển bất động sản vay rất nhiều trong những năm gần đây. Một cuộc kiểm tra căng thẳng về mức độ tiếp xúc của các ngân hàng đối với lĩnh vực bất động sản do ngân hàng trung ương tiến hành gần đây đã kết luận rằng một kịch bản cực đoan, trong đó các khoản cho vay dành cho nhà phát triển bị tăng 15 điểm phần trăm trong tỷ lệ không hoạt động của họ, sẽ ăn 2,1 điểm phần trăm của tỷ lệ an toàn vốn chung của các ngân hàng, giảm mức trung bình ngành xuống 12,3%. Sự sụt giảm như vậy trong vùng đệm vốn của các ngân hàng, trải đều trên toàn bộ lĩnh vực ngân hàng, sẽ là một sự cạn kiệt khả năng bảo vệ có thể chấp nhận được. Nhưng một cuộc khủng hoảng như vậy sẽ không ảnh hưởng đến các ngân hàng; Các nhà phân tích tại S&P Global, một cơ quan xếp hạng lưu ý rằng các ngân hàng yếu hơn sẽ có mức giảm lớn hơn nhiều.
Ngân hàng Ping An và Ngân hàng Minsheng, cả hai đều bị bán tháo trong những ngày gần đây, có 10,6% và 10,3% tổng sổ cho vay của họ được mở rộng cho các nhóm bất động sản trong nửa đầu năm. Minsheng có liên kết chặt chẽ với Evergrande. Ngân hàng Shengjing, do Evergrande sở hữu phần lớn, được cho là đã cho công ty bất động sản vay nặng lãi. Một cuộc khủng hoảng ngân hàng không phải là trường hợp cơ bản cho nhiều nhà đầu tư theo dõi tình hình. Nhưng “tình hình sẽ thay đổi rất nhanh chóng” nếu một ngân hàng có quy mô như Minsheng tỏ ra dễ bị tổn thương, một giám đốc điều hành tại một công ty quản lý tài sản có trụ sở tại Trung Quốc cho biết. Nhà đầu tư cho biết thêm, chính quyền trung ương có thể sẽ nhanh chóng vào cuộc khi có dấu hiệu đau đầu đầu tiên xảy ra tại một ngân hàng lớn.
Mối quan tâm trước mắt hơn là các liên kết của Evergrande với hệ thống ngân hàng ngầm của Trung Quốc. Theo Gavekal, một công ty nghiên cứu, khoảng 45% nợ phải trả lãi trong nửa đầu năm 2020 là từ các quỹ tín thác và các công ty cho vay ngầm khác, vốn không rõ ràng và thường tính lãi suất cao hơn, so với chỉ 25% cho các khoản vay ngân hàng.
Sự hoảng loạn trên thị trường trái phiếu nước ngoài là một nỗi lo khác. Các nhà phát triển Trung Quốc là nhà phát hành trái phiếu bằng đô la lớn nhất được giao dịch ở Hồng Kông, và trong số đó Evergrande là nhà phát hành lớn nhất. Trái phiếu của công ty đã được giao dịch ở mức thấp hơn 30 xu so với đồng đô la trong tuần qua. Lợi suất của nhiều nhà phát triển khác đã tăng trên 30%. Các nhà đầu tư đang chờ đợi một tín hiệu từ Bắc Kinh. Cho đến nay, việc không có bất kỳ dấu hiệu hỗ trợ mạnh mẽ nào cho thấy các nhà quản lý không muốn can thiệp như cách họ đã làm gần đây với Huarong, một nhà đầu tư nợ khó khăn thuộc sở hữu nhà nước đã yêu cầu cứu trợ toàn bộ vào tháng 8. Việc đối xử với Huarong, vốn có quan hệ mật thiết với hệ thống tài chính của Trung Quốc, cho thấy rằng ông Tập vẫn có ý định tránh một cuộc suy thoái thị trường chung.
Nếu Evergrande vỡ nợ, vẫn có khả năng chính phủ can thiệp để giúp đỡ các cá nhân. Chính phủ có khả năng đang lo lắng bởi các cuộc biểu tình trong những ngày gần đây của những người tiết kiệm đã mua các sản phẩm đầu tưcủa Evergrande, dự kiến sẽ buộc phải đứng ra cứu trợ một phần cho những tài sản có liên quan nhất đến sự ổn định xã hội, tập trung vào các tài sản mà công ty đã bán cho những người bình thường và những tài sản chưa được xây dựng. Capital Economics, một công ty nghiên cứu, ước tính có khoảng 1,4 triệu trong số đó. Điều này có thể liên quan đến một số công ty thực hiện các dự án xây dựng trên khắp đất nước và tiếp quản tài sản ở các tỉnh nơi họ đặt trụ sở. Bằng cách tiếp tục phát triển các dự án này, các nhà cung cấp và nhà thầu trên thực tế cũng sẽ được cứu trợ.
Một thách thức trong việc tổ chức một gói cứu trợ như vậy sẽ là tìm kiếm người mua. Việc giảm đòn bẩy tài chính đã khiến một số nhà phát triển không còn dư thừa tiền mặt để thực hiện các giao dịch mua như vậy. Do đó, Stephen Jen của Eurizon Capital, một nhà quản lý tài sản, cho biết, các chính quyền địa phương có thể cần phải vào cuộc.
Có lẽ rủi ro lây lan lớn nhất bùng lên trên thị trường không phải do chính Evergrande gây ra mà là do ông Tập kiên quyết giảm đòn bẩy. Logan Wright của Rhodium Group, một công ty nghiên cứu, cho biết Evergrande không phải là nguyên nhân gốc rễ của những rắc rối trong lĩnh vực bất động sản của Trung Quốc. Thay vào đó, nó là một triệu chứng cho thấy những nỗ lực của Đảng Cộng sản Trung Quốc trong việc định hình lại bản chất của thị trường. Ông Wright nói: Sau cuộc tấn công vào lĩnh vực công nghệ sôi động của Trung Quốc, ông Tập đã đưa ra cho các nhà phân tích mọi lý do để tin rằng ông có ý định thực hiện chiến dịch giảm nợ này.
Những tác động này lớn hơn so với xu hướng thị trường hiện tại. Khu vực bất động sản của Trung Quốc chiếm 20-25% nền kinh tế nước này. Tommy Wu thuộc công ty nghiên cứu Oxford Economics, cho biết một chiến dịch mở rộng chống lại khoản nợ của nhà phát triển có thể làm giảm đáng kể triển vọng tăng trưởng của Trung Quốc. Nhưng một chiến lược như vậy có thể dẫn đến tình trạng hỗn loạn kinh tế và tài chính lớn hơn nhiều. Ông Wu nói, các cơ quan quản lý cuối cùng có thể buộc phải cứu trợ ngành bất động sản cùng với ngành tài chính. Một tình huống xấu nhất như vậy đặt ra những lo ngại vượt xa số phận của Evergrande, và đặt ra câu hỏi về vị trí mà các chiến dịch tiếp cận sâu rộng và không ngừng của ông Tập đang dẫn dắt Trung Quốc.
Nguồn: “What are the systemic risks of an Evergrande collapse?”, The Economist, 21/09/2021.
