“Lạm phát đình trệ” là một từ khóa gần đây được mọi tầng lớp xã hội quan tâm. Theo thống kê tìm kiếm của Google, lượng tìm kiếm về “lạm phát đình trệ” bắt đầu tăng lên nhanh chóng. Xét cho cùng, trong quá khứ, đặc biệt là ở các nước châu Âu và Mỹ, ký ức kinh tế về thời kỳ lạm phát đình trệ là khá đau đớn.
Do lạm phát đã vượt xa kỳ vọng của Fed, nên chỉ số CPI chung trong tháng 9 đã tăng 5,4% so với cùng kỳ năm ngoái (giá trị trước đó là 5,3%), đây là mức cao nhất trong 13 năm. Fed dự kiến thu hẹp chương trình mua vào tài sản trước giữa năm tới, việc tăng lãi suất dự kiến sẽ bắt đầu vào nửa cuối năm 2022.
Nhìn ra thế giới, nhiều ngân hàng trung ương đã bắt đầu thắt chặt chính sách nhưng Fed thực sự đã tụt lại phía sau. Một mặt, lạm phát cao, giá năng lượng tăng cao, mặt khác, kỳ vọng tăng trưởng kinh tế bị hạ thấp và lo ngại về “lạm phát đình trệ” đang nóng lên. “Lạm phát đình trệ” đã trở thành một từ phổ biến trên thế giới, dùng để chỉ một môi trường kinh tế được đặc trưng bởi tăng trưởng trì trệ và lạm phát cao.
Nhìn lại năm 1979, khi cuộc khủng hoảng dầu mỏ xảy ra và nền kinh tế Mỹ rơi vào tình trạng lạm phát đình trệ, Fed vẫn không muốn thu hẹp chính sách tiền tệ. Vào đầu năm 1980, tỷ lệ lạm phát ở mức 15%. Cuối năm 1979, ông Paul Volcker lên làm chủ tịch FED, mở ra một trang mới cho FED, có công dẫn dắt chiến dịch kiềm hãm lạm phát vào cuối thập niên 1970 – đầu 1980.
Fed sắp siết chặt lại chính sách tiền tệ
Mặc dù vẫn chưa rõ liệu lạm phát có thực sự đến hay không, vì còn phụ thuộc vào diễn biến của dịch bệnh, nhưng chắc chắn Fed sẽ quyết định giảm quy mô mua tài sản để ngăn chặn các vấn đề trước khi chúng xảy ra (lạm phát ngoài tầm kiểm soát, bong bóng tài sản, v.v.).
Áp lực giá tăng chắc chắn là một trong những cân nhắc chính để thu hẹp bảng cân đối kế toán. Chỉ số CPI chung của Mỹ trong tháng 9 đã tăng 5,4% so với cùng kỳ năm ngoái. Mức tăng tuy nhỏ nhưng càng chứng tỏ lạm phát vẫn cao hơn nhiều so với mục tiêu 2% của Fed. Chỉ số CPI đã ở mức cao hơn 5% trong tháng thứ năm liên tiếp, bằng với số liệu của tháng 6 và tháng 7, và là mức cao nhất trong 13 năm. Không có gì ngạc nhiên khi các yếu tố lớn nhất dẫn đến sự gia tăng chỉ số CPI là lương thực, năng lượng và nhà ở. Nếu loại trừ hai yếu tố lương thực và năng lượng, chỉ số CPI cơ bản cũng tăng 4% so với cùng kỳ năm ngoái, vẫn vượt kỳ vọng của Fed.
Trên thực tế, Fed đã bị tụt lại phía sau. Trên toàn thế giới, Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc vào ngày 26/8 thông báo rằng họ sẽ tăng lãi suất chuẩn từ 0,5% hiện tại lên 0,75%, chấm dứt 15 tháng liên tiếp nới lỏng lãi suất chuẩn thấp nhất trong lịch sử. Ngân hàng Norges của Na Uy đã tăng lãi suất thêm 0,25 % trong tháng 9. Vào ngày 6/10, Ngân hàng New Zealand cũng đã tăng lãi suất chuẩn thêm 25 điểm cơ bản lên 0,5%, đây là lần tăng lãi suất đầu tiên ở New Zealand trong bảy năm. Ngoài ra, các ngân hàng trung ương của Singapore, Chile, Mexico, Brazil, Nga và các nước khác cũng đã tăng lãi suất.
Tuy nhiên, quy trình “thắt lưng buộc bụng” hiện tại của Ngân hàng Trung ương Châu Âu và Ngân hàng Trung ương Anh vẫn còn phức tạp. Cuộc khủng hoảng năng lượng gần đây đã xảy ra ở châu Âu, và Vương quốc Anh cũng bị ảnh hưởng nặng nề. Giá năng lượng cao đồng nghĩa với việc niềm tin của người tiêu dùng và sự phục hồi kinh tế sẽ bị đe dọa. Chỉ số CPI của Anh đã lên tới 3,2%, mức kỷ lục cao nhất trong hơn một thập kỷ. Ngân hàng Trung ương Anh dự đoán tỷ lệ lạm phát sẽ tăng lên 4% vào cuối năm nay. Thống đốc BoE Andrew Bailey cho biết, lạm phát ở Anh sẽ vượt mục tiêu 2% cuối năm 2021 khi nền kinh tế phục hồi. Standard Chartered dự kiến trong quý 4, 2022, Ngân hàng Trung ương Anh sẽ tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản lên 0,50%.
Môi trường kinh tế trong thời kỳ “lạm phát đình trệ”
“Lạm phát đình trệ” là một từ khóa gần đây được mọi tầng lớp xã hội quan tâm hơn. Theo thống kê tìm kiếm của Google, lượng tìm kiếm về “lạm phát đình trệ” bắt đầu tăng lên nhanh chóng. Xét cho cùng, trong quá khứ, đặc biệt là ở các nước châu Âu và Mỹ, ký ức kinh tế về thời kỳ lạm phát đình trệ là khá đau đớn.
Mức độ cao của lạm phát toàn cầu gần đây, đặc biệt là sự gia tăng nhanh chóng của giá năng lượng do dầu mỏ và khí đốt tự nhiên, đã làm trầm trọng thêm nỗi lo của thị trường về lạm phát không thể kiểm soát. Đồng thời, tăng trưởng kinh tế dự kiến sẽ giảm do các yếu tố như sự lây lan của vi rút biến thể Delta, dịch bệnh trên thế giới và thời tiết. Ví dụ, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) đã hạ dự báo tăng trưởng kinh tế của châu Á trong năm nay xuống 6,5%, thấp hơn 1,1 điểm so với mức 7,6% dự báo hồi tháng 4. Cơ quan này dự đoán tăng trưởng GDP của Mỹ năm 2022 dự kiến là 4%, so với 4,2%. Trái ngược với tăng trưởng kinh tế, dự báo lạm phát liên tục được điều chỉnh tăng.
Tình hình ngày nay chắc chắn gợi nhớ đến cuối những năm 1970. Vào thời điểm đó, sau khi bước vào cuộc khủng hoảng dầu mỏ lần thứ hai, tốc độ tăng trưởng kinh tế của Mỹ giảm mạnh và tỷ lệ thất nghiệp leo thang. Năm 1980, tốc độ tăng trưởng GDP của Mỹ lại rơi vào tình trạng tăng trưởng âm, với tốc độ tăng hàng năm là -0,2%, tỷ lệ thất nghiệp dao động từ mức thấp 5,6% vào tháng 5/1979 lên 10,8% vào tháng 12/1982. Năm 1980, chỉ số CPI của Mỹ tăng nhanh lên 13,6%.
Đối mặt với môi trường kinh tế “lạm phát đình trệ”, chính sách tiền tệ của Fed đang ở thế tiến thoái lưỡng nan. Năm 1979, Volcker được bổ nhiệm làm chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang, thiết lập mục tiêu chính sách tiền tệ chính là ổn định giá cả, và làm rõ hướng thoát khỏi “lạm phát đình trệ”. Trong khoảng thời gian từ năm 1979 đến năm 1981, lãi suất quỹ liên bang đã hai lần được nâng lên gần 20%.
Tuy nhiên, mọi người từ mọi tầng lớp xã hội tin rằng có một số khác biệt lớn giữa tình hình hiện tại và tình hình trước đó. Ví dụ, sau khi trải qua cuộc cách mạng dầu đá phiến, sự phụ thuộc của Mỹ vào dầu thô đã giảm đi đáng kể. Ngay cả khi giá khí đốt tự nhiên tăng đột biến gần đây khiến giá dầu thô vượt quá 80 USD, thì mức tăng này vẫn ít hơn nhiều so với năm trước. Nhìn lại lịch sử phát triển kinh tế của Châu Âu và Mỹ, hầu hết các giai đoạn lạm phát đình trệ đều bị kìm hãm bởi dầu thô. Ngày nay, Mỹ đã trở thành một nhà cung cấp dầu thô cùng với Ả Rập Xê-út và Nga.
So với Volcker, Bộ trưởng Tài chính Mỹ hiện tại Yellen và Chủ tịch Fed Powell đều giữ một quan điểm khá ôn hòa. So với sự ổn định giá cả, họ tin rằng việc làm là ưu tiên hàng đầu.
Một điểm khác biệt nữa là Mỹ vẫn đang trong chu kỳ phục hồi, và mức tiêu dùng hộ gia đình vẫn mạnh. Dữ liệu doanh số bán lẻ của Mỹ trong tháng 9 tăng 0,7% so với tháng trước, điều này khẳng định tác động tích cực của kế hoạch kích cầu tháng 3. Dữ liệu trong tháng 9 được thúc đẩy bởi một số chỉ số như đồ thể thao, nhu yếu phẩm hàng ngày và quần áo. Các danh mục này có thể liên quan đến thời điểm tựu trường. Barclays tin rằng với nguy cơ dịch trong tầm kiểm soát, ngành dịch vụ, đặc biệt là dịch vụ du lịch, giải trí và y tế sẽ tiếp tục phục hồi.
Mặc dù thời điểm hiện tại vẫn không phải là giai đoạn lạm phát đình trệ, nhưng cũng cần phải đề phòng trước khi nó xảy ra. Nếu kinh tế thực sự rơi vào môi trường lạm phát đình trệ, sẽ có tương đối ít khoản đầu tư hoạt động tốt. Lạm phát tiếp tục sẽ quét sạch lợi nhuận của trái phiếu; nhiều cổ phiếu cũng có thể rơi vào tình trạng khó khăn, đặc biệt là những công ty đầu cơ.
