Định giá doanh nghiệp mini — P/E, EV/EBITDA, Revenue multiple

Đa số doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) Việt Nam được định giá bằng phương pháp multiple-based valuation — nhân chỉ tiêu tài chính (lợi nhuận, EBITDA, doanh thu) với hệ số ngành. Phương pháp này nhanh, dễ hiểu, phù hợp khi không có dòng tiền dự báo dài hạn.

P/E (Price/Earnings) = giá ÷ lợi nhuận sau thuế. Định giá = lợi nhuận × P/E multiple. Multiple phổ biến cho SME VN: 5–10×. Doanh nghiệp tăng trưởng nhanh, ngành hot có thể 12–20×.

EV/EBITDA = giá trị doanh nghiệp ÷ lợi nhuận trước lãi vay, thuế và khấu hao. Multiple phổ biến: 4–8× cho SME, 8–15× cho công ty niêm yết. Phù hợp khi DN có tài sản cố định lớn (sản xuất, bất động sản) — loại bỏ ảnh hưởng khấu hao.

Revenue Multiple (P/S) = giá ÷ doanh thu. Multiple 0,5–2× cho SME truyền thống. Phù hợp DN tăng trưởng, chưa có lãi (startup, SaaS) — vì lãi/EBITDA chưa ổn định.

F&B / Nhà hàng: P/E 4–7×, EV/EBITDA 3–5×, Revenue 0,5–1×. Lợi nhuận thấp, biến động cao.

Bán lẻ truyền thống: P/E 6–10×, EV/EBITDA 5–8×, Revenue 0,3–0,7×.

Sản xuất / Công nghiệp: P/E 7–12×, EV/EBITDA 5–9×, Revenue 0,5–1,5×. Tài sản cố định lớn → EV/EBITDA quan trọng nhất.

Công nghệ / SaaS: P/E 15–30× (nếu có lãi), Revenue 3–8× (mô hình SaaS có ARR ổn định). Multiple cao do tăng trưởng nhanh và margin biến lớn.

BĐS / Xây dựng: P/E 5–10×, EV/EBITDA 4–7×. Định giá thường dùng NAV (Net Asset Value) thay vì multiple.

Dịch vụ chuyên môn (luật, kế toán, marketing): P/E 3–6×, Revenue 0,5–1×. Phụ thuộc nhân sự chủ chốt → multiple thấp.

Startup chưa có lãi: dùng Revenue Multiple hoặc DCF dự báo 5–10 năm. P/E vô nghĩa khi lãi âm.

Doanh nghiệp tăng trưởng nhanh (>30%/năm): P/E hiện tại có thể che giấu giá trị. Dùng PEG ratio (P/E ÷ tốc độ tăng trưởng) hoặc multiple năm tới (forward multiple).

DN có nhiều tài sản (BĐS, máy móc): dùng NAV approach — định giá từng tài sản theo giá thị trường, trừ nợ. Phù hợp khi giá trị tài sản > giá trị từ lợi nhuận.

M&A thực tế: thường định giá bằng tổ hợp 3–5 phương pháp (DCF + P/E + EV/EBITDA + comparable transactions + NAV) rồi chốt giá thương lượng. Multiple chỉ là điểm tham chiếu ban đầu.

Tăng multiple: tăng trưởng doanh thu/lợi nhuận ổn định 15–30%/năm; biên lợi nhuận cao (>20%); thương hiệu/IP độc quyền; khách hàng đa dạng (không phụ thuộc 1–2 khách lớn); đội ngũ vận hành tự chủ; có hệ thống bán hàng/marketing tự động.

Giảm multiple: phụ thuộc 1 nhân vật chủ chốt (founder, sales chính); khách tập trung (1 khách hàng > 30% doanh thu); hợp đồng ngắn hạn; cạnh tranh gay gắt; biên lợi nhuận biến động.

Khi mua bán SME thực tế, người mua thường chiết khấu 20–40% so với multiple thị trường vì rủi ro chuyển giao (key-person risk, vốn lưu động ẩn, hợp đồng không chuyển nhượng được).